Za moje półtora dolara robią to papugi Chłopiec i czapla (teraz transmitowany w serwisach VOD, takich jak Amazon Prime Video), bardziej niż sam szalony czapla. Takie są zachwycające i dziwne niespodzianki, które założyciel Studio Ghibli Hayao Miyazaki pakuje do swoich filmów, a ten, podobno, ale prawdopodobnie nie ostatni (chyba to samo powiedziano o jego ostatnim, z 2013 r. Wiatr się wzmaga). Zgodnie z tradycją film jest pieczołowicie rysowany ręcznie i stanowi powrót do absolutnie fantastycznej formy Miyazakiego, choć z wystarczającą ilością świeżych, surrealistycznych akcentów i głębokiego wzruszenia, aby uczynić go zarówno ukłonem w stronę jego największych dzieł z przeszłości, jak i bardzo odrębnym przedsięwzięciem. Mistrz reżyserii/animacji, mający obecnie 83 lata, został nagrodzony Oscarem, nagrodą BAFTA, prawie 300 milionami dolarów w światowych przychodach z kas biletowych i, jak potwierdza ta recenzja, znacznym uznaniem krytyków.
CHŁOPIEC I CZAPLA: STRUMIEŃ CZY POMIŃ?
Sedno sprawy: Syreny alarmowe. Bomby zabiły jego matkę, spaliły ją żywcem w szpitalu, a on sam został zmuszony do opuszczenia domu. Mahito (Luca Padovan) ma 11 lat i nie powinien tego przechodzić. Nic nie usprawiedliwia jego cierpienia. „Po trzech latach wojny moja matka umarła” – opowiada. „Rok później mój ojciec i ja opuściliśmy Tokio”. Trafiają na wieś do okazałego starego domu, a Natsuko (Gemma Chan) wygląda dokładnie jak jego matka, i jest ku temu powód – jest siostrą jego matki. Przedstawia się Mahito jako jego „nowa matka”. I jest w ciąży. To dużo naraz dla 11-latka.
Przynajmniej Natsuko jest miła i chętna. Nowe życie Mahito oferuje mu wszystkie materialne rzeczy, jakich kiedykolwiek będzie potrzebował – a także jego ojca Shoichi (Christian Bale), którego fabryka jest tak blisko, że widać ją z frontowych schodów. (Shoichi jest jej właścicielem, buduje samoloty na potrzeby wojny. Tak, dzięki temu przedsiębiorstwu mogą sobie pozwolić na wiele rzeczy.) Mahito ma własny pokój, rozległą posiadłość do zwiedzania od środka i na zewnątrz, służących na każde zawołanie. To tutaj robi się, cóż, dziwne. Siedem babć kręci się wokół niego i opiekuje się nim, są małe i ekscentryczne jak krasnoludzkie kompany Śnieżki. Nietypowo agresywna czapla wydaje się go śledzić, wpatrując się ze stawu, zaglądając przez okno, lądując na parapecie i srając i skrzecząc. A na terenie stoi wieża-silos, której wejście jest zablokowane przez gruz. Podąża za wylinkowanymi piórami czapli do wieży, zbierając je, ale Mahito nie może się przecisnąć przez wąską szczelinę. Natsuko opowiada historię wieży: Jej stryjeczny dziadek ją zbudował, wypełnił książkami, oszalał i zniknął, nigdy więcej nie został odnaleziony. Brzmi jak mit.
Mahito regularnie śni o próbach i niepowodzeniach w ratowaniu matki przed płomieniami. Uczęszcza do szkoły i jest bogatym dzieciakiem, obiektem spojrzeń i pięści; w drodze do domu Mahito uderza się kamieniem w bok głowy i wraca do domu, z raną leje się krew. Zauważa czaplę w stawie i podchodzi. „Zaprowadzę cię do twojej matki”, mówi chór ogonów ryb wyłaniających się z wody i powtarzających go, a legion żab wspina się po Mahito, dusząc go. Mdleje. Kiedy się budzi, tworzy łuk i strzałę, aby odeprzeć zagrożenie ze strony czapli. Strzała nie leci prosto, więc przytwierdza pióra czapli jako lotki. Niedługo potem Natsuko wędruje do lasu. Była chora z powodu ciąży, a teraz jej nie ma. Mahito podąża swoją ścieżką i podąża za logicznymi przejściami do świata, który nie ma żadnego logicznego sensu, a gigantyczne, kroczące, zjadające ludzi papugi to nawet nie połowa sukcesu.
Jakie filmy Ci to przypomni?: Dziwaczne sny, quasi-sobowtóry, narracja rozgrywająca się w czasie bezsensu – twórczość Miyazakiego zawsze była szalenie kreatywna, ale nigdy nie była tak, wiesz, Davida Lyncha zanim. Myśleć Bliźniacze Szczyty Lub Napęd Mulhollanda jeśli krawędź była bardziej kapryśna niż przerażająca. I ożywiona, oczywiście.
Wydajność, którą warto obejrzeć: Zajęło to Miyazakiemu i jego animatorom lata – lata – aby ręcznie narysować każdą celę w tym filmie. Oglądać To.
Pamiętny dialog: „Prosimy o twoją obecność!” – mantra czapli
Seks i skóra: Nic.
Nasze podejście: Wydaje się, że historia dziecka uciekającego przed trudami prawdziwego życia poprzez oddanie się wyobraźni i odbycie duchowej podróży nie jest niczym nowym dla Miyazakiego, Ghibli czy kogokolwiek innego. Ale Chłopiec i czapla wydaje się wyjątkowy, niemal monumentalny, ponieważ jest eksplozją kreatywności wynikającą z własnego życia twórcy filmu – pozostałością po uczuciach jego rodziny wygnanej przez II wojnę światową z miast do wsi, od zamożności dzięki ojcu (głównie spekulatywnego na wojnie) przemysłu, od jego powiązań z matką (która dożyła 72 lat, co było punktem wyjścia dla filmu). Wykorzystuje swoje specyficzne doświadczenia i poszerza je do uniwersalnej idei: Jak dzieci radzą sobie ze stratą, tragedią, groteskowością wojny i wszystkim, co jest o wiele większe od nich samych? To szok dla młodych umysłów, które wciąż uczą się podstawowych zasad altruizmu.
Jak nieuchronnie bywa w przypadku najlepszych historii, film jest przystępny emocjonalnie, a jednocześnie głęboko osobisty dla jego twórcy, który, jak zapewne wiesz, przelał szeroką patynę swojego życia emocjonalnego na niezliczone filmy, które poruszyły wielu tak głęboko. Dla mnie to jest Mój sąsiad totoro, Duchowy wyjazd I Ponyoi czuję, że poprzez prostą interpretację obrazów, chciałem, aby odniesienia do nich zaistniały w Chłopiec i czapla: Tajemniczy szlak prowadzący do lasu, którym podąża Mahito, sprawia wrażenie wyraźnego przedstawienia ścieżki śpiącego leśnego ducha Totoro; duchy, które Mahito widzi wiosłując po wodach, są czarne, to istoty niemal kosmiczne, niczym istoty z łaźni Duchowy wyjazd; w pewnym momencie Mahito żegluje po wzburzonym morzu, podobnym do tego, z którym łączy się Ponyo.
Być może Miyazaki celowo wstawił te konkretne nawiązania do przeszłości, a Mahito, w pozbawionej logiki, wyjętej z czasu i przestrzeni niereakcji, postrzega swoje dzieła z poprzednich filmów jako produkt owocnych marzeń. (Reżyser od czasu do czasu pokazuje stopy Mahito z bliska, na twardym gruncie, jakby chciał się z nami pobawić, zanim rzeczywistość postaci stanie się niezatarcie płynna. Jak zwykle, oko Miyazakiego do takich szczegółów jest wyczulone; nie ma tu żadnych ujęć rzuconych na głęboką wodę.) Można by też napisać pracę magisterską o licznych babciach Miyazakiego w całej jego filmografii – zawsze są w jakiś sposób opiekuńcze, autorytatywne i w kontakcie z eterycznością, a zawsze przedstawiane z dziwnymi twarzami usianymi brodawkami i pieprzykami, z dużymi, wyłupiastymi oczami, często skierowanymi w przeciwnych kierunkach, zniekształceniami dziecięcego punktu widzenia.
W tych starych kobietach i wielu innych elementach Chłopiec i czapla – Boże, pelikany, żaby i ta czapla, która wydaje się mieć w brzuchu dziwnego, dziwnego człowieka, wszystkie są cudami – jest dziwność i powaga, komizm i niebezpieczeństwo i wspaniały patos, emocje i wrażenia, które nigdy nie wyróżniają się wyraźnie, ale łączą się ze sobą niczym tkanina życia. Szczególnie poruszyły mnie sceny, w których Mahito przyzywał do siebie odwagę, nie z powodu pojawiającej się w nim odwagi, ale dlatego, że nie mogłem powstrzymać się od zastanawiania się, czy Miyazaki robi to samo z tą uroczą, smutną, dziwaczną, a przede wszystkim ten film afirmujący życie.
Nasze wezwanie: Jest Chłopiec i czapla kolejne arcydzieło Miyazaki? Myślę, że tak. OBEJRZYJ TO.
John Serba jest niezależnym pisarzem i krytykiem filmowym mieszkającym w Grand Rapids w stanie Michigan.